/ در راستای حل مشکل ترافیکی داخل شهرها / توسعه حمل و نقل عمومی و مدیریت جام

/ در راستای حل مشکل ترافیکی داخل شهرها / توسعه حمل و نقل عمومی و مدیریت جام
امام صادق (ع) مي فرمايند :درشهري كه رفت وآمددرآن آسان باشدخداوند متعال بركاتش رابرآن شهرنازل خواهدكرد .
* حل مشكل ترافيكي داخل شهرها با توسعه حمل ونقل عمومي ومديريت جامع وجدي درامور ترافيكي قابل حل است.    
    درتاريخ 7/8/88 دومين جلسه شوراي مشورتي كميسيونهاي عمران شوراهاي اسلامي استانهاي اصفهان ، يزد ، چارمحال وبختياري با حضور تعدادي از متخصصين ترافيك وشهرسازي درمحل شوراي اسلامي شهر يزد تشكيل وراجع به مشكلات مربوط به حمل ونقل وحمل ونقل عمومي داخل شهرها موارد زير مورد بحث قرارگرفت ، راهكارهاي برون رفت از اين مشكل به شرح زير ارائه گرديده كه اميداست مورد توجه مسئولين مديريت شهري و مراجع قانون گذاري قرارگيرد :
كليات :
    توجه به ساماندهي وضعيت حمل ونقل داخل شهرها با برنامه ريزيهاي كوتاه مدت ، ميان مدت وبلند مدت براي رفع مشكلات فعلي هرشهر ورفع نيازهاي آينده آن از ضروريات است . نظر به اينكه توسعه پايدار هرشهر به توسعه حمل و نقل آن مربوط مي شود وتوسعه حمل ونقل هر شهر به توسعه حمل ونقل عمومي آن شهر بستگي دارد ونيز به لحاظ پايان پذير بودن سوختهاي فسيلي وآلايندگي آنها ودرنتيجه ضرورت صرفه جويي درمصرف اين نوع سوختها وانتخاب انرژي هاي جايگزين، ما را به توجه بيشتر به توسعه حمل ونقل عمومي از قبيل تاكسي ، ون ، اتوبوس خطوط ويژه ، BRT ،انواع سيستمهاي حمل ونقل ريلي سبك وسنگين ويا تركيبي از آنها واستفاده كمتر از خودروهاي شخصي درشهرها وا ميدارد.علاوه بر اين توجه خاص به بحث مديريت حمل ونقل درون شهري با استفاده ازمراكز كنترل ترافيك وكنترل ترافيك هوشمند (ITS )با بهره گيري از IT شهري GISوسيستم GPS رهنمون    مي شود.
   موضوعات وپيشنهادات مطرح شده دراين جلسه تحت عناوين الف : مديريت وبرنامه ريزي لازم ب : ملاحضات طراحي شهري لازم ج : قوانين ومقررات لازم وتأمين اعتبارات موردنياز د: توسعه حمل ونقل عمومي ومكمل هاي آن هـ : ساير موارد لازم براي پيگيري به شرح زيردسته بندي مي شود كه اميداست با پيگيري از طريق شوراي عالي استانها با تنظيم وارسال لوايح مناسب به مجلس محترم شوراي اسلامي براي تصويب به نتيجه مطلوب برسيم .
الف : مديريت وبرنامه ريزي لازم :
1- ايجاد واعمال مديريت واحد شهري توانمند كه بتواند همه مشكلات شهر را با هم ببيند وبراي رفع آنها همت بگمارد واز تصميمات مستقل وجزيره اي وبعضاً متناقض وناهماهنگي بپرهيزد .
2- اعمال مديريت ترافيك با ايجاد مراكز كنترل ترافيك هوشمند درشهرها واعمال مديريت دقيق مقررات راهنمايي ورانندگي ، هدايت ترافيك ومديريت پاركينگ درسطح شهرها .
3- مديريت نرخ سوخت به طوريكه با افزايش وتوسعه ناوگان حمل ونقل عمومي به تدريج قيمت سوخت خودروها افزايش يابد تا به قيمت واقعي برسيم (افزايش قيمت متناسب با ميزان مصرف خودروها تعيين گردد) ودر نتيجه انگيزه استفاده بيشتر از حمل ونقل عمومي واستفاده كمتر از خودروهاي شخصي درداخل شهر را فراهم سازيم .
4- برنامه ريزي جهت كاهش ساختار وطول سفرهاي شهري .
5- برنامه ريزي جهت انتخاب گزينه مناسب براي هر شهراز انواع حمل ونقل عمومي بطوريكه اول به مدهاي برتر توجه داشته باشيم ودرنهايت به گزينه حمل ونقل ريلي .
6- ايجاد بانك اطلاعات مورد نياز براي بررسي ها وطراحهاي ترافيكي درسطح شهرها وبروز كردن آنها .
7- تهيه طرح جامع ترافيك براي كل كشور وسياست گذاري لازم در سطح ملي .
8- برنامه ريزي جهت استفاده از انرژيهاي پاك وپايدار نظير انرژي خورشيدي براي جايگزيني با سوختهاي فسيلي.
9- برنامه ريزي جهت ايجاد تسهيلات لازم جهت عبور ومرور عابرين پياده در سطح شهر ودر تقاطع ها .
10- با توجه به افزايش بي رويه شهر نشيني در سالهاي اخير بطوريكه دراوائل انقلاب جمعيت شهري كشور حدود 30% وروستايي70% بوده است واكنون برعكس شده است لزوم برنامه ريزي كلان براي ايجاد امكانات درروستاها وبخش ها وايجاد شهرهاي متوسط بجاي كلان شهرها ومهاجرت معكوس به روستاهها وبخش ها .
ب : ملاحظات شهرسازي لازم :
1- بايد شهرها را براي آرامش درخورسكونت شهروندان بسازيم نه براي جولان خودروهاي سريع السير امروزي كه متأسفانه حجم آنها درحال افزايش ونگران كننده است . به عبارتي بايد در انتخاب طرح هاي عمران شهري گزينه اي كه آرامش دهندگي بيشترداردوانسان محورتر است را برگزينيم نه ماشين محورتر . براي مثال در طراحي تقاطع هاي غيرهمسطح درشهرهاي مسطح عموماً گزينه زيرگذرنسبت به روگذرارجح است ،بلحاظ آرامش بيشتر،يعني آلودگي صوتي و بصري كمتر ومزاحمت كمتر براي ساختمانهاي مجاور وسيماي شهري وغيره وگزينه ميدان با شعاع وسيع هم آرام كننده ترافيك است وهم موجب زيباسازي محيط شهري است وازگزينه هاي مناسب است وتوجه به امتيازات ترافيكي سه راه نسبت به چهارراه درشهرسازي وضرورت توجه بيشتر به مطالعات وطراحي توأم شهرسازي وترافيكي در طراحي هاي شهري  .
2- تدوين مقررات لازم وپيش بيني فضاهاي مورد نياز براي استفاده حال وآينده شهرها در زمينه حمل ونقل عمومي تادرآينده مجبور به پرداخت هزينه هاي گزاف براي تأمين آن فضاها نباشيم .
3- لزوم توجه جامع تر به مسائل ترافيكي در طراحي شبكه ها ، ميادين وتقاطع ها وبررسي اثر متقابل هر طرح بر ترافيك ساير شبكه ها وتقاطع ها .
4- لزوم بازنگري درطرح جامع وتفصيلي شهرها بمنظور رفع نيازهاي ترافيكي شهر از جمله دسترسي ها ، ظرفيت پاركينگ هاي مورد نياز مناطق مختلف شهر وپيگيري تأمين آن .
5- جلوگيري از تغيير كاربريهاي غيرضروري وهمچنين افزايش تراكم و پاركينگ فروشي وساير مواردي كه شهرداريها عموماً بعنوان منبع درآمد به آنها توجه دارند درحالي كه برخلاف مصالح حال وآينده شهرها است .
6- جلوگيري از استفاده از حاشيه سواره رو خيابانها به عنوان پاركينگ برمعبر وپيش بيني پاركينگ بر معبر درمقاطع عرضي شبكه ها خصوصاً شبكه هاي جديد بطوريكه پاركينگ برمعبر به عمق لازم وبا كف سازي برجسته و متمايز از كف سازي سواره رو درنظر گرفته شود .
7- حتي الامكان از احداث تجاريها بصورت خطي جلوگيري وتجاريها به صورت مجموعه طراحي واجراء گردد با  پيش بيني پاركينگ هاي مورد نياز براي مالكين ومراجعين .
ج : وضع قوانين ومقررات لازم وتأمين اعتبارات مورد نياز
1- تدوين آئين نامه هاي لازم مربوط به قانون جديد حمل ونقل مسافر وبار درشهر وحومه .
2- تدوين قوانين لازم جهت رعايت پاركينگ مورد نياز درسطح شهر وتأمين اعتبار مربوطه .
3- تدوين قوانين وضوابط براي ايجاد محدوديتهاي ترافيكي دربعضي از شبكه ها وهسته مركزي شهرها براي تردد خودروهاي شخصي .
4- تدوين قوانين ومقررات لازم جهت ايجاد مديريت واحد شهري با ايجاد زيرساختهاي لازم وپيش بيني اعتبار مورد نياز براي هر شهر .
5- پيش بيني اعتبارات لازم جهت تأمين بخش قابل قبولي از بودجه شهرداريها از بودجه عمومي كشوربطوريكه شهرداريها براي كسب درآمد به توافقات تغيير كاربري وفروش ضوابط شهرسازي وغيره نپردازند .
6- پرداخت يارانه براي حمل ونقل عمومي كه يكي از عادلانه ترين ومناسب ترين روشهاي پرداخت يارانه است و نوعي سرمايه گذاري است ودرجاي ديگر برخواهد گشت .
د : توسعه حمل ونقل عمومي ومكمل هاي آن
1- ايجاد جذابيت براي استفاده از حمل ونقل عمومي بطوريكه كليه اقشار جامعه استفاده از آنرا درشأن خود بدانند .
2- تأسيس سيستم كنترل ترافيك درهر شهر وسيستم كنترل حمل ونقل عمومي هوشمند ITS با بهره گيري از IT  شهري GISوهمچنين استفاده از GPS براي هدايت وكنترل خودروها .
3- انتخاب نوع وسائط نقليه عمومي براساس ميزان مناسبي از رفاه ، ايمني وكمترين آلايندگي .
4- رقابتي نمودن واستفاده هرچه بيشتر از سرمايه وپتانسيل بخش خصوصي درناوگان حمل ونقل عمومي .
5- استفاده از سيستم BRT بعنوان گزينه برتر وبرنامه ريزي جهت ايجاد كارخانجات توليد اين نوع سيستم وسيستم حمل ونقل ريلي سبك وهمچنين تبديل بعضي از كارخانجات خودروسازي موجود براي اين منظور وتوجه به عدم تداخل مسير BRT با مسير ساير وسائط نقليه وتوجه به جهت ورود وخروج مسافرين به اين وسيله عمومي تاخطر آفرين نباشد .
6- برنامه ريزي به منظور رعايت سلسله مراتب دراستفاده از انواع وسائط حمل ونقل عمومي درهر مسير درهر شهر .
7- تقويت حمل ونقل از نوع شبه عمومي از قبيل سرويس مدارس ، ادارات ، كارخانجات وغيره .
8- تشويق به انجام سفرهاي شراكتي براي كارمندان ، كارگران وغيره .
9- ساماندهي تقاضاي سفر وحتي الامكان حذف سفر ازمبدأ با خودروهاي شخصي درداخل شهرها .
10- توسعه پياده روي ودوچرخه سواري وايجاد پاركينگ دوچرخه در محل پايانه هاي حمل ونقل عمومي بعنوان يكي از روش هاي مكمل حمل ونقل عمومي .
11- ايجاد پارك سوار بعنوان يكي از روشهاي مكمل حمل ونقل عمومي (ايجاد پاركينگ خودروهاي شخصي در مجاورت پايانه هاي حمل ونقل عمومي) .
هـ : ساير موارد لازم به پيگيري :
1- پيگيري افزايش تعداد دانشجو در رشته حمل ونقل وترافيك در دانشگاهها با توجه به نياز شهرها .
2- توجه ويژه به مباحث نرم افزاري كه زائيده فكر ودانش است جهت حمل ونقل عمومي نسبت به مباحث سخت افزاري آن كه سهل الوصول تر است .
3- برنامه ريزي جهت آموزش وفرهنگ سازي شهروندان در زمينه مسائل ترافيكي واستفاده هرچه بيشتر از حمل و نقل عمومي درشهرها وبهبود رفتار رانندگان با تمهيدات لازم .
4- ثبت تجربه شهرهاي بزرگ در زمينه حمل ونقل واستفاده از آن براي برنامه ريزي درساير شهرها .
5- باتوجه به كمبود پاركينگ درسطح شهرهاضروري است شهرداريها رأساًواردعمل شوندوبا تملك واحداث پاركينگ ، ‌كمبود پاركينگ رابرطرف وعنداللزوم بصورت مشاعي يااستيجاري به استفاده كنندگان فروخته و واگذار گردد .
6- لزوم توجه بيشتر به برنامه ريزيهاي ترافيكي شهرها از طريق ايجاد محدوديت ها ، اعمال هدايت ها وانتظامات ترافيكي وسخت گيري بيشتردراجراء مقررات راهنمايي ورانندگي در داخل شهرها .
7- ايجادمحدوديت براي استفاده ازموتورسيكلت كه يكي ازعوامل مهم تصادفات درشهرها خصوصاً شهرهاي كوچك و متوسط است .
   درخاتمه شركت كنندگان دراين جلسه تأكيدمي نمايندكه هرچه راهكارهاي مربوط به حل مشكلات حمل ونقل و ترافيكي داخل شهرها جامع تر برنامه ريزي واجرا شود نتيجه مطلوب تر خواهد داد وهرچقدر ناقص تر باشد نتيجه ناقص تري ببار خواهد آورد .
 باآرزوي توفيق الهي
                                      كميسيون عمران وتوسعه شوراي اسلامي شهر يزد